slaap, kindje slaap…

protesteren tegen slaap

Kinderen willen niet naar bed, ook niet als ze moe zijn. Lang opblijven, dát willen kinderen. Zelfs baby’s protesteren vaak als ze naar bed worden gebracht. Maar waarom eigenlijk? Als je moe bent, is er toch niets fijners dan lekker onder de wol te kruipen, en heerlijk weg te zakken in verkwikkende slaap?

 

behaviourisme

Een populair denkbeeld in de westerse maatschappij is dat een baby al vanaf de geboorte ‘goede slaapgewoonten’ aangeleerd moet worden. Let wel: het is in deze visie de taak van de ouders om hun kind iets aan -, dan wel af te leren. Wonderlijk uitgangspunt, aangezien slaap een natuurlijke behoefte is.  De aansturing van het circadiaan ritme, het ritme van één etmaal, wordt aangestuurd vanuit de hersenen. Als een mens of dier, en zelfs een plant, een periode wordt afgeschermd van licht en andere omgevingsfactoren die tijd aangeven, loopt dit dagelijkse ritme van slapen en waken gewoon door. Deze biologische klok is door erfelijke factoren vastgelegd in de hersenen, in een specifiek gebied in de hypothalamus. Dit proces wordt bijgestuurd (dus niet aangestuurd) door factoren van buitenaf, zoals licht, sociale gewoontes en klimaat.

Hoe komt het dan, dat zovelen denken dat slaap van een kind door de ouders aangestuurd moet worden? Een belangrijke oorzaak is de populariteit van het Behaviourisme. Dit is een psychologische stroming, die er van uit gaat dat mensen en dieren leren door positieve en negatieve stimuli. De eerste Behaviouristen dachten zelfs, dat we allen als een onbeschreven blad ter wereld komen. Alles moet nog ingevuld worden. Zij gingen zelfs zo ver, dat zij ervan uit gingen dat je voor experimenten net zo goed duiven als apen kon gebruiken; wat je er in stopt aan straf en beloning, komt er ook weer uit. Mens en dier als machine. Inmiddels is dit uitgangspunt ingehaald door de wetenschap. Maar het idee zit diep,  zo diep, dat ouders vaak als de dood zijn dat babygedrag zich lineair voortzet tot in de volwassenheid, als zij niet ingrijpen.

 

Hechting

Een baby is een mens, en een mens is een sociaal wezen. De belangrijkste behoefte van een baby na voeding is nabijheid van een ander mens.  En interactie met een ander mens. Dit blijft belangrijk, een leven lang. Maar voor een baby is het van levensbelang. Een baby is totaal afhankelijk van de verzorging van anderen. Vanaf de geboorte begint een baby al met communiceren, om zich van deze verzorging te verzekeren. Responsieve verzorgers geven een baby het veilige gevoel dat er in zijn behoeften voorzien wordt. Méér dan dat: ouders die reageren op de signalen van hun baby versterken de communicatievaardigheden van hun kind. Baby’s wiens signalen herkend en beantwoord worden ontwikkelen vertrouwen in de ander, en in zichzelf. Ze kunnen een veilige hechting ontwikkelen.

Chimpansees bouwen ‘s nachts een nest voor zichzelf en hun jong. De kleine chimpansee heeft ook ‘s nachts zijn moeder nodig, maar later als het groot is bouwt het zijn eigen nest. Samen slapen op jonge leeftijd betekent niet dat de chimpansee nooit een eigen nest gaat bouwen, het betekent dat een jong nog niet toe is aan een eigen nest. Mensenkinderen zijn niet minder sociaal, en zeker niet minder afhankelijk dan een apenjong. Een kind houdt ‘s nachts niet op met een sociaal wezen zijn. Alleen slapen is een onnatuurlijke situatie voor baby’s en jonge kinderen. Bij pasgeborenen is dit meetbaar: lichaamsfuncties werken minder dan optimaal als zij alleen slapen. Temperatuur, hartslag en ademhaling worden minder stabiel als zij gescheiden slapen. Er is samenhangend hiermee een verhoogd risico op SIDS (wiegendood) als baby’s alleen slapen. Stichting Wiegendood bijvoorbeeld adviseert een baby de eerste 6  maanden bij je in de kamer te laten slapen, ook overdag zou een baby niet op afstand moeten slapen. Maar de nadelen van scheiding ‘s nachts gaan verder. Een baby heeft hogere cortisolwaardes, oftewel is meer gestresst. Ook oudere kinderen zijn alleen vaak angstig ‘s nachts. In de visie van het Behaviourisme zou je kinderen moeten leren die angst te negeren. In tegenspraak hiermee zijn de bevindingen van recent onderzoek. Het zijn juist de kinderen die samen met hun ouders slapen die op volwassen leeftijd minder angstig zijn. Zij hebben minder psychische en psychiatrische klachten. Zij hebben meer sociale contacten, en een groter gevoel van algehele tevredenheid. Oftewel, als de behoefte aan nabijheid vervuld wordt, groeien kinderen op tot stevigere volwassenen. Die heus alleen in een bed kunnen slapen.

 

Slaap, kindje slaap

Leert een baby dan niets van slaaptraining, of afwezigheid van de ouders ‘s nachts? Natuurlijk wel. Een kind wordt geboren met een set mogelijkheden en behoeften, en dit ontwikkelt zich in samenspel met de omgeving. De vraag is alleen, wát leert een baby ervan als hij protesterend en alleen in slaap moet vallen? Slaapcursussen voor volwassenen geven het advies om niet te lang in bed te liggen draaien als je de slaap niet kunt vatten. Dan bouw je een negatieve associatie op met je bed. Een baby doet dit ook. Een baby die elke dag een periode ligt te huilen in bed, welke associatie zou hij krijgen met die plek?

Terugkomend op de vraag waarom kinderen graag op willen blijven, en niet naar bed willen. Een deel is vast de interessante wereld die een appèl doet om wakker te blijven. Een ander deel heeft waarschijnlijk te maken met schaarste: als je naar bed móet, dan is opblijven dus een extraatje. En daarmee nastrevenswaardig, ook als slaap eigenlijk wel heerlijk zou zijn. Maar kinderen leren ook, dat de fijne dingen ophouden zodra ze naar bed gaan. Aandacht van de ouders wordt strikt gerantsoeneerd, onder invloed van de Behaviouristische gedachte dat kinderen meer en meer aandacht gaan vragen als je hen ‘beloont’. Maar als je je inleeft in je kind, alleen in een bedje…  is het dan niet vooral heel belangrijk om je gehoord te weten? Dat je ouders jouw behoeften serieus nemen, en er iemand komt en/of blijft als je dat nodig hebt?

Ook kinderen willen graag naar bed als ze moe zijn, ze willen alleen niet alleen zijn. Slapen is loslaten. Daarvoor moet je je kunnen ontspannen, je veilig weten. Ook (juist?) ‘s nachts. Leer je kind niet dat het bed een eenzame plek is, maar dat je er altijd voor hem bent. Liefdevol, aanwezig ouderschap voorziet je kinderen in de beste leerweg voor goede slaap.

Advertisements

One thought on “slaap, kindje slaap…

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s