knuf

Een knuffelbeest is níet schattig. Oh ja, toen ik net moeder was dacht ik er heel anders over. Mijn oudste kreeg als kraamkadootje een vertederend haasbeest, zo één met ledematen die nog langer waren dan zijn oren. Ik zag al voor me hoe mijn zoontje Haas achter zich aan zou slepen, duim in de mond, Haas aan een oor over de grond. Dat hij zich zou gaan hechten aan een pluisbeest leek mij normaal, gezien de verhalen die ik kende van ouders die liefst 3x hetzelfde knuffeltje in de kast hadden liggen voor als er één kwijt was, of op vakantie tweehonderd kilometer terugreden omdat knuf nog thuis was achtergebleven.

Transitional Object. Zo heet het, een knuffelbeest, lapje, of speen; elk voorwerp dat dient om te compenseren voor de afwezigheid van een mens. Als een kind zijn moeder (vader/zus/opa) mist, vind hij steun bij de knuffel. Tijdens mijn opleiding als Beeldend Therapeut dacht ik nog dat het een normale stap was in de ontwikkeling. Het zou een kindje steunen in de eerste stappen op weg naar zelfstandigheid. Winnicott kwam met de term, letterlijk: ‘overgangsvoorwerp’. Volgens Winnicott leeft een baby in de illusie dat hij almachtig is, en dat gevoel is één met de borst. Dat klinkt wat vaag, ik zal het proberen uit te leggen. Een baby maakt nog geen onderscheid tussen hemzelf en de ander, en honger wordt gevolgd door de borst. Alsof de baby de vervulling van de behoefte ‘honger’ zelf in de hand heeft. Deze illusie, aldus Winnicot, moet onvermijdelijk tot ontgoocheling leiden aangezien de borst van zijn moeder is, en niet onder controle staat van de baby zelf. Het transitional object zou de plaats van de moederborst innemen, als object waarover het kind wél almachtig is. Volgens Winnicott is dit in principe een positief iets. Het helpt het kind bij de overgang van borst-die hij zelf kan oproepen- naar het besef dat je het soms zelf moet rooien, zonder borst/mama.

Een lapje/knuffel is een vervanging van menselijk/lichaamscontact, zoals een speen een vervanging is van de troostborst. Slapen met knuf is een vervanging voor het natuurlijke samenslapen met een mens. Bij nader inzien vind ik dit toch niet zo positief. De aapjes van Harlow is een bekend experiment waar babyaapjes in een hok gezet werden met een ijzerdraadmoeder met melk, en een knuffelmoeder van zachte stof zonder melk. Hieruit bleek duidelijk hoe belangrijk lichaamscontact is, maar ook dat babyaapjes het nodig hebben om zich te hechten aan een belangrijke ander. Logisch ook, zonder die belangrijke apenmama gaat de baby dood. Normaal gesproken. Houden we een aapje in leven met de fles maar zonder apencontact, dan kan het aapje zich later in een apengroep niet meer redden. Het blijkt ernstig contactgestoord te zijn geworden. Ook dit heeft Harlow namelijk uitgeprobeerd. Bij mensen is het niet anders, want helaas zijn er ook mensenkinderen die gescheiden van hun moeder (of andere vaste verzorger) zijn opgegroeid. In ziekenhuizen en de beruchte Roemeense kindertehuizen, bijvoorbeeld. Hechtingsonderzoek van onder andere Bowlby, Ainsworth en Tinbergen toont aan dat ook mensen gemaakt zijn om zich te hechten aan andere mensen. Of desnoods knuffels.

Maar een kind-met-knuf is toch niet vergelijkbaar met Roemeense kindertehuizen? Gelukkig is het niet zó dramatisch, nee. Verreweg de meeste kinderen zijn immers ook een deel van de tijd wél samen met hun liefste moeder. Maar een gewone ontwikkeling van borst-naar-zelfstandig is het ook niet. Inmiddels zijn er vele onderzoekers die Winnicott ongelijk geven, transitional objects zijn géén vast onderdeel van een normaal ontwikkelingspatroon. Bijvoorbeeld Esther Bick, die het heldere inzicht had dat je baby’s niet goed kunt bestuderen als ze apart bekeken worden, los van moeder. Dát is namelijk de gewone ontwikkeling: een baby is bij moeder (en medeverzorgers) en blijft daar tot hij zelf op pad gaat. Dan is een kind er aan toe, en heeft geen knuffel/lapje/ding-ter-vervanging-van-mama/papa meer nodig. Bij de meeste jager-verzamelaarsculturen worden kinderen gedragen, aangeraakt, borstgevoed tot hun behoefte vervuld is (het engels vind ik mooier: ‘fullfilled’: vol-gevuld). Gevuld, vervuld van koestering dragen deze kinderen hun moeder bij zich. Dan kunnen ze het alleen af. Zonder ‘ding’, zonder knuf/tut/troetel, zonder Haas, treden ze de zelfstandigheid en vrijheid tegemoet.

Ik heb mijn ideeën moeten bijstellen. Kinderen hebben geen voorwerpen nodig die het hen makkelijker maken zich los te maken van hun ouders. Ze hebben hun ouders nodig, tot ze aangeven dat ze het zelf kunnen. Sorry Haas. Je bent niet zo schattig als ik dacht.
Haas

Advertisements

4 thoughts on “knuf

  1. Fijn om eens ergens te lezen hoe ik er zelf ook over denk – maar waar ik me alleen in voelde staan-en aan ging twijfelen omdat je zelfs in ‘goeie’ boeken vaak iets anders leest!

    • hoi Annelies,

      Fijn dat je iets hebt aan mijn stuk 🙂 Wat je schrijft is herkenbaar.

      Sommige aannames zijn zó verweven met de cultuur waarin je leeft, dat het moeilijk wordt om op te merken dat het een aanname is, een visie en geen vaststaand feit. Ik denk dat dát ook de reden is dat het ‘transitional object’ in vrijwel alle standaard ontwikkelingspsychologie boeken als noodzakelijk wordt gezien. Je zou dan ook bijna aan jezelf gaan twijfelen als je vraagtekens plaatst bij gangbare ideeën.

      Ik vind het zeer verhelderend om buiten onze eigen cultuur te kijken, en te zien of datgene wat wij vanzelfsprekend vinden ook in andere culturen de norm is. Bij knuffels en troetellapjes dus niet, er groeien overal ter wereld kinderen op die gehecht zijn aan hun moeder, hun vader/oma/tante/enz. maar niet aan een stuk stof. Ook deze kinderen worden zelfstandig.

      Linda

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s