Kairos

Ik ben weer terug van vakantie. Twee heerlijke weken in de bossen die tegen de Vogezen groeien, lummelen in de hangmat, lezen, wandelen. De kinderen vermaakten zich bij een bergmeer, de bossen rond de camping en het ‘klavereiland’; met de boomhut of in het ‘badwijf’: een poedelbad met beekwater. De jongste had genoeg aan een stapel in elkaar passende pannetjes, of een cracker in een doosje. De internetapparaten bleven thuis, voor de échte vakantiebeleving. Zo hadden we de tijd aan onszelf.vakantie 2013 053

Tijd is een gek iets, zeker tijdens vakantie. In de Volkskrant vanochtend las ik er een verklaring voor: doordat je veel nieuwe ervaringen opdoet lijkt de tijd snel te gaan, maar achteraf lijk je precies om diezelfde reden juist langer te zijn weggeweest: je hebt meer ervaringen aan je geheugen toegevoegd. Aan de hand van het vullen van het geheugen wordt mentale tijd afgemeten.

En toch is dit niet het hele verhaal. Dat het dagelijkse leven vaak snel lijkt te gaan, ook achteraf bezien, is nog wel te verklaren aan de hand van genoemd model. Veel prikkels, maar weinig nieuwe ervaringen. Veel herhaling, dus. Maar gebrek aan prikkels betekent niet automatisch een traag verlopende tijd, die achteraf bezien ‘leeg’ lijkt te zijn. De mens is geen machine, geen vat dat gevuld wordt aan de hand van mentale input. Dat merk je het best als je een tijdje weinig prikkels opzoekt. De rust, de stilte: het geeft ruimte aan je eigen gedachten.

Een tijdje terug schreef ik over het belang van mijmeren. Het laten stromen van je gedachten is nodig om iets te kunnen vormgeven. ‘Iets’, dat kan een schilderij of een verhaal zijn, maar ook een nieuwe gedachten of je eigen leven. Zoals je, als je geconcentreerd bezig bent, een gevoel van ‘flow’ kunt ervaren, kan je ook al mijmerend een flow van gedachten, van ‘zijn’ ervaren. Soms heb je een lucide moment, een gedachte-inval die je nooit gekregen had als je er rechtstreeks naar op zoek zou gaan. Volgens de oude Grieken vloog je in dat geval meegenomen met Kairos, de god van de mogelijkheden en het juiste moment. Kairos moest je zelf grijpen, bij zijn ene lok haar. Hij tilde je dan als het ware boven de kloktijd uit. Filosoof en schrijver Joke Hermsen vertelt hierover in deze lezing: stil de tijd.

Onze moderne levens worden geregeerd door Kronos, de god van de kloktijd. En hoe handig een klok -een tijdsafspraak- ook kan zijn, verliezen we niet een essentieel deel van ons leven als we Kairos vergeten? Als we onze tijd vullen met ervaringen als waren we een leeg vat, en nooit die gedachten vanuit onszelf een kans geven boven te komen drijven?

vakantie 2013 013De lege tijd die we hebben, wordt vaak snel gevuld met facebook en films, met twitter en telefoons. De stilte lijkt door veel mensen steeds moeilijker te verdragen. Ik ken de valkuil zelf maar al te goed, je tijd is zo verdwenen in het volgen van prikkels die niet beklijven. Twee weken beeldschermvrij, ik kan het aanraden.

Het is niet toevallig dat Joke Hermsen degene was die in reactie op de iPad-school opriep tot het openen van een Hannah Arendt school. Met aandacht voor ‘denken, dromen, leren, verbeelden, verdiepen en docenten die mooie verhalen vertellen.’ Beeldschermen zijn handig, maar ze trekken ons ook weg uit het echte leven. Niet alleen weg van Kronos, maar ook van Kairos. Je tijd verdwijnt in het niets.

Op de camping was het contrast groot tussen de kinderen die wel of geen beeldscherm mee hadden (of weinig gebruik van maakten). De laatsten konden uren opgaan in hun spel, verdedigden de camping met houten latten tegen robots en plantten hun vlag, gemaakt van een theedoek, bij een ontwortelde boom. Ze speelden piano en mondharmonica. De eersten zaten in de gemeenschappelijke ruimte, met hun scherm. Een kind is geen machine. De geest is geen leeg vat, dat leert door gevuld te worden met prikkels en informatie. Ik denk dat we een keus hebben. Laten we onszelf en onze kinderen willoos meevoeren met een aaneenschakeling van prikkels, of maken we ruimte voor groei? Leren we Kairos bij zijn lok te grijpen?

vakantie 2013 068

Advertisements

One thought on “Kairos

  1. Pingback: Opvoeders en huttenbouwers | blikborstvoeding

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s