Samen

‘Je moet ook aan jezelf denken’. Vrijwel alle jonge moeders zullen deze opmerking wel eens gekregen hebben. Vaak gevolgd of voorafgegaan door: ‘stop met die borstvoeding joh’/’die nachtvoedingen zijn nergens meer voor nodig’/’laat je baby maar even huilen, daar zijn wij ook groot mee geworden!’.

Er schuilt een grote denkfout in deze redenatie. Om goed voor jezelf te zorgen, zou je je baby iets moeten ontzeggen. Borstvoeding, nachtvoedingen, troost. In deze gedachtegang gaan al die dingen ten koste van jezelf. Ouderschap als rekensom.

Hoe logisch is deze aanname eigenlijk?

Nog niet lang geleden zag men evolutie als een in basis egoïstisch systeem: de sterkste overleeft. Nu is dat op zich al een verkeerde vertaling van Darwin’s term: survival of the fittest. ‘Fittest’ betekent namelijk niet de ‘fitste’ of sterkste, maar de best aangepaste. Naar het woord ‘to fit’: passen. Maar er is meer. Het blijkt dat ‘de best passende’ helemaal niet automatisch het dier (of de mens) met de scherpste ellebogen is. Sterker nog: samenwerken blijkt een grote overlevingstroef te zijn. Men vermoed zelfs dat lichaamscellen op zich al een samenwerkingsverband zijn met bacteriën, maar dat terzijde. Voor mijn verhaal is belangrijker dat samenwerking, sociaal gedrag, en empathie onlosmakelijk is verbonden met het zoogdierschap in het algemeen, en het mens-zijn in het bijzonder.

Wat is een zoogdier eigenlijk? Het is een warmbloedig dier met een vacht (al is het soms bijna verdwenen) dat haar nakomelingen (meestal) levend baart (en geen ei legt), en voedt aan de borst met moedermelk. Zorg voor haar jongen is een wezenskenmerk van een zoogdier. Hier ligt de kiem van empathie,  het kunnen invoelen in een ander. Sociale dieren zoals apen hebben dit vermogen verder ontwikkeld. Om te kunnen functioneren in een groep is het niet alleen een kwestie van je mannetje (of vrouwtje) kunnen staan, de zelfzuchtige/zelfbeschermende factor, maar het is ook zaak om vertrouwensrelaties te bouwen. Frans de Waal heeft hier o.a. in Een tijd voor empathie uitgebreid over geschreven. Sociaal gedrag wordt niet alleen berekenend ingezet, onbaatzuchtigheid heeft zich verankerd in ons systeem. Zelfzucht en ‘samenzucht’ dragen we beide in ons.

Bij mensen is empathie en het vermogen tot communicatie nog sterker ontwikkeld dan bij bijvoorbeeld chimpansees. Empathie hebben we niet alleen omdat we zoogdieren zijn, of omdat we lijken op de zo aan ons verwante bonobo en chimpansee. Er is nog een belangrijke reden: we zijn ‘co-breeders’. Dat wil zoveel zeggen als: we voeden kinderen samen (op). Sarah Blaffer Hrdy beschrijft in Mothers and Others (vertaald als: een kind heeft vele moeders) hoe kinderen in jager-verzamelaarsculturen meerdere verzorgers nodig hadden te overleven. Ze waren altijd in contact met iemand, maar dat was niet altijd de moeder. Hierdoor ontwikkelen kinderen, de mens, een sterker vermogen om bedoelingen van anderen in te schatten. Empathie en vermogen tot samenwerking definieert de mens: “The reason our species has managed to survive and proliferate to the extent that 6 billion people currently occupy the planet has to do with how readily we can learn to cooperate when we want to. And our capacity for empathy is one of the things that made us good at doing that.”

Overleven heeft dus te maken met goed zorgen voor ons, en minder met goed zorgen voor ikke.

De behoeften van een baby negeren is niet alleen een slechte zaak omdat zo de kwetsbaarste in het gezin, de baby, tekort gedaan wordt. Ik las ooit de volgende vergelijking: als je been verzorging nodig hebt, negeer je dat dan ‘omdat je ook een beetje aan jezelf moet denken’? De stroom verhalen van moeders die zitten te huilen op de trap omdat het huilen van hun baby hen tot in de ziel raakt is eindeloos. En dat heeft een reden: moeders worden er niet beter van door hun baby te negeren. Zij worden beter van ‘zorgen voor ons’, waarbij het overigens fijn (méér dan fijn, namelijk: biologisch normaal) zou zijn als een moeder niet alleen wiegjes, boxen en babygyms ter beschikking had maar ook extra armen om haar baby aan over te dragen. Moeders die behoeften van hun baby negeren hebben van oudsher minder overlevende nakomelingen: zoals baby’s zijn aangepast op het verzorgd worden, zijn moeders aangepast, ‘fit’, op het zorgen voor hun baby. Met een beetje hulp van een groter sociaal verband, dat wel.

Adviezen om de behoeften van een baby te negeren als manier om voor jezelf te zorgen, ontkennen het wezen van de mens. En dat helpt niemand.

Advertisements

One thought on “Samen

  1. Pingback: immuunsysteem en depressie (1) | blikborstvoeding

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s