Huilen, koestering en hersenontwikkeling (5): cortisol

Cortisol en het instellen van de HPA stress-as: koestering stimuleert zelfstandigheid.

Eerder verschenen in de reeks ‘Huilen, koestering en hersenontwikkeling’:
deel 1
deel 2 wereldwijd
deel 3 totaalpakket zorg
deel 4 hersenontwikkeling

 

the picture emerging in modern science is that genes provide us with raw ingredients for a mind – and each one of us comes with slightly different ingredients – but the cooking, particularly in infancy, is what matters. Sue Gerhardt

Cortisol heb je nodig

Cortisol is een belangrijk hormoon. Hormonen zijn niet goed of slecht op zichzelf, elk hormoon in je lichaam vervult een functie. Het gaat erom dat het hormoon zijn werk goed doet. In de normale situatie heb je een bepaald basisniveau (baseline) cortisol, dat zich aanpast aan het tijdstip van de dag. Cortisol is ook een stressregulatie-hormoon, en piekt na een stress-ervaring.  Adrenaline, dat je lijf in actie zet bij stress, komt als eerste in actie. Aansluitend doet cortisol zijn werk. Het beïnvloed de koolhydraathuishouding (zet eiwitten om in aminozuren, waarvan glucose gemaakt wordt om zo energie paraat te hebben) en het heeft effect op het immuunsysteem.

Voor een goede werking van het hormoon is het belangrijk dat het basisniveau goed is, een te hoog niveau van cortisol is niet fijn en een te laag niveau evenmin. Cortisol helpt je lichaam op gang komen in de ochtend, en met een chronisch laag niveau cortisol is de kans groot dat je je voelt als een uitgewrongen vaatdoek. Een te hoog niveau kan je gejaagd laten voelen, en put op den duur je lijf uit. Niet alleen het basisniveau is van belang, maar ook of het lichaam cortisolpieken weer kan wegwerken. Hiervoor is een gezonde hoeveelheid cortisolreceptoren nodig, die cortisol uit het bloed kunnen wegvangen.

Als het lichaam moeite heeft met cortisolregulatie is het alsof de thermostaat kapot is: je krijgt de boel niet opgewarmd, niet afgekoeld, of je weet gewoon nooit wanneer de verwarming aan- of afslaat. Veel psychi(atri)sche klachten van depressie tot PTSS tot antisociale persoonlijkheidsstoornis gaan gepaard met een verstoorde cortisolregulatie. 

Pieken

Een jonge baby reageert direct met een cortisolpiek bij elke stressvolle situatie. In de normale situatie reguleert het lichaam van de moeder de stressreactie van de baby: cortisolpiek zakt snel omdat de geruststellende aanraking van het moederlichaam ervoor zorgt dat de cortisol in het lijfje van de baby zakt. Dit werkt het beste op het moment dat de moeder zelf ook rustig is. Dit effect heet co-regulatie.

kraamweek 045-1

The chest of the mother is to the newborn its PLACE of care. Care means the three basic biological needs are met: mother skin-to-skin contact ensures warmth, her breasts provide nutrition, and her arms cover baby for protection. – Nils Bergman

Een baby die vrijwel continu op het lichaam van haar moeder ligt (en als zij onder de douche staat of papa graag wil wandelen met zijn kind: bij papa, of andere ‘allomoeders‘) zal snel herstellen van de stress van een plotseling geluid of andere schrik. Tijdens dit proces worden cortisol receptoren aangelegd. De baby leert stress te reguleren door het kalmeren eerst samen met zijn moeder te ervaren. Een baby leert dus niet om te gaan met stress door veel te ‘oefenen’, alleen in een bed of box. Vertraagd reageren blijkt minstens net zo schadelijk als niet reageren, een baby weet zich niet verzekerd van zorg en dit kan resulteren in een onveilige hechting. Hoge stressgevoeligheid van de hersenen hangt samen met onveilige hechting. Het is feitelijk hetzelfde, alleen vanuit een andere stukje mens bekeken. Hoe gedraagt een kind zich in relaties, en hoe zijn de hersenen daarop ingesteld. Het boek dat Sue Gerhardt schreef: Why Love Matters (vertaald als: Waarom Liefde zo Belangrijk Is) gaat hier verder op in.

Een baby kan zichzelf nog niet kalmeren. Een baby die niet getroost wordt, leert dus niet zichzelf reguleren. De baby stopt op bepaald moment met huilen terwijl de cortisol nog door haar lijfje raast. Middlemiss deed hier onderzoek naar en vond inderdaad dat de baby wel stil werd na slaaptraining (laten huilen in het bedje totdat de baby stopt), maar niet kalm: cortisol bleef hoog.

De effecten van deze langdurig en/of herhaald hoge niveaus van cortisol op de zich ontwikkelende hersenen is, dat de baseline cortisol zich aanpast aan een stressvolle omgeving. Dat kan levensreddend zijn als je inderdaad leeft onder continu gevaar, je reageert heftig op elk mogelijk gevaar en kan daarmee op tijd vluchten of vechten. Maar gelukkig word je er niet van om heftig te reageren, vooral niet als die gevaren in je latere leven alleen in je hoofd bestaan (of eigenlijk in je hormoonhuishouding). De baseline cortisol is te hoog, onvoorspelbaar (samenhang met depressie), of te laag (risicofactor PTSD). Je fff (fright, fight, flight; vecht-vlucht reactie) staat te scherp afgesteld zogezegd.

Koestering en zelfstandigheid

De ene baby is gevoeliger voor stress-ervaringen dan de andere, en ook als een kind opgroeit zijn er beschermende of juist ondermijnende factoren die maken dat je beter of moeizamer kunt omgaan met stress. Je kan niet 1 op 1 stellen dat veel alleen huilen betekent dat je later klachten krijgt. Wél kan je stellen dat het laten huilen een kind niet zelfstandiger maakt, maar juist een risico creëert voor stressgevoeligheid later. Responsief reageren, veel lichaamscontact, troosten bij verdriet verstevigt de basis, zorgt voor een goed afgesteld cortisolsysteem (HPA stress-as). Óók als je baby (in arms) blijft huilen is haar cortisolniveau lager dan wanneer ze het alleen moet rooien. Koestering stimuleert zelfstandigheid. 

Why Love Matters – Sue Gerhardt

Koester je Kleintje – Nils en Jill Bergman

 

Advertisements

3 thoughts on “Huilen, koestering en hersenontwikkeling (5): cortisol

  1. Pingback: Huilen, koestering en hersenontwikkeling (2): wereldwijd | blikborstvoeding

  2. Pingback: Huilen, koestering en hersenontwikkeling (4): hersenontwikkeling | blikborstvoeding

  3. Pingback: Huilen, koestering en hersenontwikkeling | blikborstvoeding

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s